Czy etapy rozwoju mowy dziecka powinny interesować rodziców w większym stopniu niż obserwacja postępów malucha? Z jednej strony nie – nie zawsze trzeba wszystko wiedzieć i jeszcze analizować z uporem maniaka dzień po dniu. Z drugiej jednak – zdecydowanie tak, bo jak inaczej ocenić, czy żuk idzie w dobrym kierunku albo zauważyć, że coś jest „nie halo”? Jako logopeda mogę Wam powiedzieć jedno: od nadmiaru wiedzy jeszcze nikt nie umarł, a jeśli może ona pomóc w świadomym reagowaniu na problemy rozwojowe dziecka, to chętnie przyłożę do tego swoją rękę.
Dlaczego warto znać etapy rozwoju mowy dziecka?
Opóźniony rozwój mowy dziecka to dość częsta diagnoza. I nie piszę tego, żeby Was straszyć, tylko pokazać, jak ważne są (będę powtarzać do znudzenia) wczesne reakcje rodziców. Im wcześniejsza wizyta u logopedy, tym lepiej. Jeśli rodzic ma podstawową wiedzę dotyczącą etapów rozwoju mowy dziecka, to na pewno zauważy, kiedy pojawią się zaburzenia – jeszcze zanim podpowie mu to nauczyciel czy wychowawca w przedszkolu.
„2-latek nie mówi”.
„3-latek nie mówi”.
„4-latek nie mówi”.
„5-latek nie mówi”.
„Dziecko nie mówi, ale wszystko rozumie”.
To są realne problemy, z którymi codziennie stykam się w gabinecie. Rodzice zawsze będą patrzeć życzeniowo na swoje maluchy. To jest normalne i całkowicie zrozumiałe. Zanim pojawi się zwątpienie tak duże, że nie pozostanie nic innego, jak udać się do specjalisty, na pewno w głowie będą wędrować myśli takie jak: u nas w rodzinie dzieci tak mają, może potrzebuje więcej czasu, jeszcze jest taki malutki, to w końcu się zmieni. Co prawda, mogą mieć w tym wiele racji, bo każdy żuk rozwija się w swoim własnym tempie. Są jednak pewne uniwersalne ramy, które pozwalają nam określić, na jaki etapie rozwoju mowy znajduje się dziecko. Poznanie ich i zaobserwowanie we własnym domu to podstawa!
Etapy rozwoju mowy u dziecka – okres melodii (do 1 r. ż.)
Zaburzenia mowy u dziecka mogą zacząć się bardzo wcześnie – podobnie jak ich przyczyny. Nie bez powodu logopedzi pytają o okres ciąży i karmienia, bo bardzo często to właśnie wtedy możemy znaleźć początki przyszłych trudności. Obserwacje trzeba więc zacząć od razu i nie odkładać ich na skończenie X lat przez malucha.
Pierwszy rok życia to maraton rozwojowy dla aparatu artykulacyjnego. Krzyki, głużenie, gaworzenie – tak zaczyna się mowa. I choć są one bardzo ważne, to należy zwrócić na tym etapie również na słuch fonemowy oraz kontakt wzrokowy. Ten ostatni element to baza, bez której trudno ruszyć dalej. Nawiązywanie kontaktu z rodzicem i otoczeniem pozwala maluchom na naukę przez naśladowanie. Jeśli wszystko idzie zgodnie z planem, to pod koniec 12 miesiąca powinny pojawiać się pierwsze słowa – tak zakładają etapy rozwoju mowy u dziecka. Co więcej, tutaj powinniśmy już obserwować gest wskazywania palcem, który jest kluczowym momentem w rozwoju mowy.
Etapy rozwoju mowy u dziecka – okres wyrazu (1-2. rok życia)
Tutaj powinno pojawić się zrozumienie, czyli poszerzenie słownika. Dziecko wciąż posługuje się kilkoma słowami, ale jest w stanie zrozumieć więcej i więcej, i jeszcze więcej. Powinno rozumieć nie tylko polecenie, ale też kontekst. Naśladowanie otoczenia to jego ulubione zajęcia, podobnie jak pokazywanie palcem tego, na czym mu w danej chwili zależy.
Jeśli te elementy się nie pojawiają w komunikacji żuka, to rodzicowi powinna się zapalić czerwona lampka – zaburzenia mowy u dziecka zaczynają się właśnie od takich prostych i z pozoru naprawdę niewielkich momentów.
Etapy rozwoju mowy u dziecka – okres zdania (2-3. rok życia)
Tak zwany przełom, przeskoczenie nad przepaścią – od jednego słowa aż po pierwsze pełne zdania. Tutaj dziecko zaczyna używać czasowników, zaimków, a nawet przymiotników. Wszystko jest dla niego intrygujące, a nową wiedzę komunikacyjną chłonie jak gąbka. Rodzic mrugnie raz, drugi i trzeci, a maluch przechodzi od „mama daj” do „mamo daj to”. Jeszcze chwila i będzie opowiadać skomplikowane historie przy jednoczesnym utrzymywaniu kontaktu wzrokowego i żywą gestykulacją.
Etapy rozwoju mowy u dziecka – okres swoistej mowy dziecięcej (3-7. rok życia)
To najdłuższy etap rozwoju mowy u dziecka. Między 3 a 7 rokiem życia maluchy doskonalą swoje umiejętności komunikacyjne – uczą się gramatyki, poprawnej fleksji i artykulacji, konstruowania bardziej skomplikowanych zdań. Bardzo charakterystyczne jest pytanie „dlaczego?”, które pojawia się praktycznie w każdej sytuacji, nawet tej banalnej z punktu widzenia dorosłego. Mowa jest dla żuka narzędziem do zdobywania nowych doświadczeń, więc używa jej cały czas i robi to świadomie. To wtedy rodzice poprawiają odmianę słów i zbyt płasko brzmiące spółgłoski.
Na co rodzice powinni zwrócić uwagę?
- Kontakt wzrokowy.
- Wspólne pole uwagi.
- Gest wskazywania palcem.
- Inicjowanie interakcji
- Mowa niewerbalna
- Słuch.
To 6 najważniejszych punktów dla każdego rodzica. To one pokazują, czy mowa dziecka będzie rozwijała się „zgodnie z planem”, czy mamy do czynienia z zaburzeniami takimi jak opóźniony rozwój mowy. Istotne jest zaczepianie, wpatrywanie w oczy, wskazywanie potrzeb, gestykulacje wynikające z emocji oraz niczym niezniekształcony słuch. Jeśli którykolwiek z tych elementów budzi wątpliwość – raz, dwa, trzy i do logopedy. Im szybciej otrzymasz narzędzia do pracy z dzieckiem, tym lepiej dla Twojego malucha.
Jak wspierać rozwój mowy dziecka na co dzień?
Niezależnie od etapu, na którym jest dziecko, najważniejsza jest codzienna interakcja. Czytanie książek, opowiadanie o wykonywanych czynnościach oraz ograniczanie wysokich technologii to kroki, które znacząco poprawiają rozwój mowy dziecka. Wbrew pozorom wcale nie potrzebujesz drogich zabawek czy codziennych wizyt u specjalisty – wystarczą chęci i odpowiednia wiedza. Teraz już wiesz, jakie są etapu rozwoju mowy u dziecka. Wiesz też, że istnieją zaburzenia mowy takie jak ORM. Ale czy wiesz, że zabawa, to jedno z najlepszych narzędzi do ćwiczeń? Pisałam już o tym na swoim blogu. Stworzyłam nawet videobook z zabawami wspierającymi rozwój mowy.
Bez względu na drogę, którą wybierzecie, drodzy rodzice, jestem tu dla Was. Oczywiście mam nadzieję, że nigdy nie będziecie potrzebować mojej pomocy, ale jeśli taki dzień przyjdzie, to wiecie, gdzie mnie znaleźć.
Najlepszości!
